Klimaatrechtvaardigheid in een groene stad

Wij maken een duurzame en eerlijke klimaattransitie mogelijk. We bieden onze stad een toekomst door de klimaatcrisis te bestrijden, te investeren in betaalbare energierekeningen en van onze energie weer een nutsvoorziening te maken waarin niet de winsten, maar de belangen van bewoners voorop staan. In onze energietransitie kan iedereen meekomen en worden duurzame voorlopers beloond en ondersteund.

Onder onze leiding liep Den Haag de afgelopen jaren al voorop in de energietransitie. We isoleerden tienduizenden woningen, investeerden extra in lagere energierekeningen voor mensen met een kleine portemonnee en werkten samen met bewoners, organisaties en ondernemers aan een klimaatneutrale stad. We maken van onze energie weer een duurzame en betaalbare nutsvoorziening dankzij het oprichten van een Haags publiek warmtebedrijf.

Tegelijkertijd zijn we er nog lang niet. De klimaatcrisis blijft een groot gevaar voor onze stad. Terwijl we lokaal versnellen, is de landelijke politiek al te lang aan het vertragen. Fossiele subsidies worden in stand gehouden, problemen rondom het stroomnet te weinig aangepakt en kabinet Schoof bezuinigde zelfs op klimaatbeleid. In de oude fossiele economie komen de winsten terecht bij aan Shell en Eneco, terwijl de samenleving wordt opgezadeld met maatschappelijke kosten en hoge energierekeningen. Dat is onhoudbaar en moet anders. Met een Haags Publiek Warmtebedrijf zorgen we voor duurzame en betaalbare energie voor onze inwoners. We zorgen in de hele stad voor groene en rustige straten waar kinderen kunnen spelen en buren elkaar kunnen ontmoeten. We maken de stad veiliger voor fietsers en zorgen voor goed en betaalbaar OV. Kinderen reizen daarmee helemaal gratis.

We lieten in de afgelopen jaren al zien voorop te kunnen lopen voor het klimaat, en we gaan daarmee door. Voor een rechtvaardig klimaatbeleid waarin duurzaamheid, betaalbaarheid en zeggenschap voor bewoners voorop staan. Stilzitten is immers geen optie.

Versneld naar een klimaatneutrale stad

• We zetten de huidige ambitie voor een klimaatneutrale stad in volle vaart door. Dat maken we mogelijk door vol op de uitvoering te zitten, maximaal te versnellen en ervoor te zorgen dat iedereen mee kan komen.

• Er komt een duidelijk transitiepad voor alle Haagse wijken. De gemeente geeft zo snel mogelijk duidelijkheid over welke wijken worden aangesloten op een collectief warmtenet. Zo weten bewoners waar ze aan toe zijn en weten zij welke investering zij het beste in hun woning kunnen maken.

• Dankzij PRO werkt Den Haag aan het oprichten van een Haags publiek warmtebedrijf. Daarmee maken we van warmte weer een nutsfunctie waarin duurzaamheid en betaalbaarheid centraal staan en bewaken we belangen van bewoners. We stroomlijnen de inzet van het publieke bedrijf met de isolatieopgave, zodat de inzet
  van duurzame warmte en isolatie elkaar verder versterken. We kopen (mede dankzij betrokkenheid van EBN, een staatsbedrijf) op termijn de bestaande Eneconetten op, zodat alle Haagse netten in handen komen van het gemeentelijke bedrijf en we zo echt regie kunnen voeren.

• We geloven in de kracht van energiegemeenschappen. Als de warmtetransitie op een eerlijke manier van onderop kan gebeuren, ondersteunt de gemeente daarbij. Het publieke warmtebedrijf werkt samen met energiegemeenschappen. We zorgen ervoor dat er tijd en aandacht is om de samenwerking tussen gemeente en deze initiatieven zorgvuldig vorm te geven en betrekken hen bij de projecten van het publieke bedrijf.

• Den Haag gaat van het gas af. Daarbij zijn in veel wijken warmtenetten de beste duurzame en betaalbare oplossing die het stroomnet het minst belast. Den Haag investeert via het publieke warmtebedrijf in warmtenetten, sluit het aan op duurzame bronnen en bewaakt daarbij de betaalbaarheid voor bewoners. Dankzij het op termijn opkopen van de Eneconetten, kunnen we daar aan de randen uitbreiden.

• Wij willen zoveel mogelijk duurzame warmtebronnen van eigen bodem, zoals geothermie. Het blijft onze ambitie om de geothermie hoofdstad van Europa te worden. Waar mogelijk kiezen we voor lokale, lage temperatuurbronnen. Om dat mogelijk te maken, zetten we maximaal in op isolatie. We zijn kritisch op het project Warmtelinq, dat steeds duurder wordt en voor de restwarmte afhankelijk is van afvalverbranding en de fossiele economie.

• We werken zoveel mogelijk in de wijk en dicht bij de bewoners. Daarom steunen we de energiecoaches van Duurzaam Den Haag in hun werk. De stratenaanpak, waarin de gemeente in geselecteerde straten huis voor huis het gesprek aan gaat over verduurzaming en bewoners daarbij financieel ondersteunt en ontzorgt, zetten we door.

• Op alle geschikte gemeentelijke daken liggen voor 2030 zonnepanelen, of zij worden op een andere manier benut voor vergroening of klimaatadaptie. Als het kan doen we dat samen met een lokale energiecoöperatie. Ook blijft Den Haag zich inzetten voor het realiseren van solar carports: grootschalige opwek van zonne-energie boven parkeerparken.

• We streven na dat energieprojecten (bij zowel zon als warmte) zoveel mogelijk in lokaal eigendom zijn. Initiatieven gaan zelf over hun opbrengsten, maar we kijken of gestimuleerd kan worden dat het verdiende rendement opnieuw wordt geïnvesteerd in de wijk, of in een korting op de rekening voor de energieverbruiker.

• Inwoners van Den Haag die voor het eerst een huis kopen krijgen een gratis warmtescan.

Een betaalbare energierekening

• Steeds meer mensen hebben moeite met het betalen van hun energierekening of stoken helemaal niet meer uit angst voor de kosten. Daarom is het aanpakken van energiearmoede topprioriteit binnen klimaatbeleid.
• Isoleren is de meest effectieve maatregel om de woning te verduurzamen én de energielasten structureel te verlagen. We willen nog meer tempo met de isolatie aanpak: in de komende vier jaar worden minimaal 60.000 huizen geïsoleerd. Financiële ondersteuning, bijvoorbeeld via subsidies en kortingsacties, zetten we door. We hebben extra oog voor Hagenaars die het minder breed hebben, bijvoorbeeld door het blijven aanbieden van isolatievouchers.
• We voeren de druk op richting particuliere verhuurders die weigeren te investeren in de toekomstbestendigheid van hun woningen. Huurders van deze woningen helpt de gemeente via het initiatiefrecht en met het krijgen van (een tijdelijke) korting op hun huurrekening. Den Haag pleit bij het rijk voor het verbeteren van de wet goed verhuurderschap, zodat verduurzaming door verhuurders via die route kan worden afgedwongen.
• Dankzij PRO heeft Den Haag in haar duurzaamheidsbeleid extra aandacht voor mensen met een laag inkomen. We zetten de extra duurzaamheidssubsidies voor mensen met een ooievaarspas en mensen in wijken met een relatief lage WO-waarde door. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de isolatievoucher, de duurzame cadeaukaart of de direct bespaaracties.
• Veel mensen met (risico op) energiearmoede maken nu gebruik van het landelijke tijdelijke noodfonds energie, dat voor een aantal maanden de energierekening verlaagt. Zolang veel woningen nog niet zijn geïsoleerd, dringen we bij het rijk aan dit noodfonds in stand te houden. Als het toch wordt opgeheven, kijken we hoe we lokaal de meest schrijnende gevallen steun kunnen bieden.
• Sociale huurders hebben relatief vaak problemen met het betalen van de energierekening, maar kunnen zelf niet beslissen over het verduurzamen van hun woning. De gemeente zet bij de prestatieafspraken in op stevige duurzaamheidsmaatregelen door woningcorporaties met inspraak van huurders

Verduurzamen doen we samen

• Bewoners maken de transitie. We gaan door met het Klimaatberaad, waarin bewoners de gemeente gevraagd en ongevraagd advies kunnen geven over klimaatbeleid.
• We zijn realistisch over de mogelijkheden die bewoners wel of niet hebben om in de energietransitie mee te komen. Bewoners die zelf minder goed in staat zijn om zelf maatregelen te nemen, worden waar mogelijk ontzorgt. Bewoners die dat wel kunnen, worden gefaciliteerd.
• Bewoners kunnen alleen goed meekomen in de transitie als we hen ook goed informeren. Daarom bieden we toegankelijke (en waar nodig meertalige) informatie, komt de gemeente zoveel mogelijk naar mensen toe (bijvoorbeeld met energiecoaches) en houden we rekening met anderstaligheid en laaggeletterdheid. Door samen te werken met maatschappelijke organisaties, verenigingen en religieuze instellingen kan de gemeente meer bewoners bereiken.
• Den Haag steunt bewonersinitiatieven en -coöperaties die bijdragen aan de klimaattransitie. Hen wordt waar mogelijk werk uit handen genomen door het verminderen van administratieve rompslomp en het bieden van professionele ondersteuning. Bij ingewikkelde en tijdsintensieve projecten, bijvoorbeeld rondom de warmtetransitie, wordt gekeken of trekkers van bewonersinitiatieven dankzij financiële ondersteuning structureel tijd vrij kunnen maken.
• VVE’s lopen vaak aan tegen ingewikkelde besluitvormingsprocessen, wat verduurzaming kan vertragen. Ook komt het voor dat de investeringsbeslissing om te verduurzamen bij bewoners met een kleine portemonnee tot problemen leidt vanwege de toenemende VVE-bijdrage. Den Haag zet de VVE-aanpak door en biedt ondersteuning via de VVE-balie.
• We helpen verenigingen, maatschappelijke organisaties en religieuze instellingen met verduurzaming. Dat is niet alleen beter voor het klimaat: daarmee kunnen zij ook structureel geld besparen waarmee zij weer andere zaken kunnen organiseren voor hun leden. We benutten de potentie van voorlopers als duurzaamheidsambassadeurs richting hun leden.
• De gemeente helpt het MKB om mee te komen in de transitie door het aanbieden van adviezen en het bieden van subsidies, bijvoorbeeld voor isolatie. Duurzame voorlopers worden beloond via gunstige gemeentelijke inkoopvoorwaarden. Tegelijkertijd wordt er ook gehandhaafd op de wettelijke energiebesparingsplicht en label C plicht voor kantoorgebouwen.
• Bedrijventerreinen bieden een uitgelezen kans voor bedrijven om gezamenlijk te verduurzamen en van elkaars kennis en gezamenlijke inkoop te profiteren. Daarom komt de gemeente met een gerichte verduurzamingsstrategie voor bedrijventerreinen

Netcongestie

• De oplossing voor netcongestie ligt grotendeels bij de rijksoverheid en Stedin. Tegelijkertijd doet Den Haag wat mogelijk is om haar bijdrage te leveren en te voorkomen dat de stad vastloopt. Daarom staan we open voor lokale experimentele oplossingen. We steken samen met bedrijven en bedrijventerreinen de handen uit de mouwen en kijken waar en hoe we de piekbelasting kunnen terugdringen. Ook huishoudens kunnen hun bijdrage leveren rondom het tegengaan congestie. Daarom informeren we hen daar actief over.
• Laadpalen worden zo veel mogelijk voorbereid zodat we elektrische auto’s voor energieopslag in de wijk kunnen inzetten. We vragen laadpaalexploitanten om slimme oplossingen toe te passen zodat auto’s met name buiten piekuren worden opgeladen.
• In ruimtelijke plannen is er consequent aandacht voor energie-infrastructuur. Met netbeheerders en bewoners gaan we kijken hoe we infrastructuur op een goede manier in de wijk kunnen inpassen. Als het kan versnellen we de procedures hiervoor en organiseert de gemeente de betrokkenheid van bewoners.
• Nieuwbouwwoningen worden netbewust gebouwd en zijn waterbesparend

Groene, schone en leefbare stad

Een fijne stad begint buiten je voordeur. In Den Haag moeten kinderen veilig kunnen spelen, ouderen prettig kunnen wandelen en iedereen moet kunnen genieten van een schone straat en groen in de buurt. Maar dat is nu niet overal vanzelfsprekend. In sommige wijken is het te stenig en te heet in de zomer, blijft zwerfafval liggen en is de openbare ruimte rommelig en verouderd. Het kan niet zo zijn dat kinderen in de ene wijk opgroeien tussen bomen en speelplekken, en in de andere tussen steen en afval. Of je nu in Moerwijk of Benoordenhout woont: de buitenruimte moet voor iedereen op orde zijn.

De afgelopen jaren hebben we laten zien dat vergroenen werkt: tegels eruit, bloemen erin, meer bomen, meer schaduw en meer ruimte om elkaar te ontmoeten. Dat maakt onze stad niet alleen mooier, maar ook gezonder en beter bestand tegen extreme hitte en regen. Toch is er nog veel werk te doen, juist in de buurten waar de meeste mensen wonen en waar groen, frisse lucht en gezonde leefruimte het hardst nodig zijn.

Wij kiezen voor een Den Haag dat leefbaar is voor mensen én natuur. We geven stadsnatuur meer ruimte, versterken biodiversiteit en verbeteren waterkwaliteit. We beschermen dieren en hun leefgebieden en zorgen dat de natuur onderdeel is van ons dagelijks leven. Tegelijk maken we de stad schoner en duurzamer met een sterke circulaire economie: minder afval, meer hergebruik en makkelijk en eerlijk afval scheiden voor iedereen. Zo bouwen we samen aan een groene, schone en rechtvaardige stad waarin iedereen – mens en dier – zich thuis kan voelen.

Openbare ruimte en groen

• Van Moerwijk tot Mariahoeve, iedereen verdient een fijne, schone en groene straat om in te wonen. Daarom zorgen we ervoor dat de gemeente meldingen sneller oppakt over achterstallig onderhoud, afval of losliggende stoeptegels. We schrappen het onderscheid tussen Residentie- en Hofstadkwaliteit, waardoor er nu onterecht meer aandacht is voor de openbare ruimte in toeristische gebieden dan in woonwijken.
• We willen meer leefstraten in Den Haag: groene, rustige straten waar kinderen kunnen spelen en buren elkaar ontmoeten. Daarom starten we met vrijwillige pilots waarin bewoners hun straat in de zomer tijdelijk autoluw maken. Werkt het goed, dan kunnen deze straten uitgroeien tot permanente, groene leefstraten die de buurt sterker en gezonder maken.
• We maken het makkelijker om een parkeerplaats tijdelijk om te vormen tot een fijne buurtplek – bijvoorbeeld voor fietsparkeren, meer groen, een picknicktafel of een speelplek (fiets- en boomvlonders). Bevalt dat, dan kunnen buurtbewoners ervoor kiezen deze plek permanent zo in te richten.
• De komende jaren planten we 10.000 nieuwe bomen, vooral in wijken waar nu weinig groen is. Bomen zijn onmisbaar voor schaduw, schone lucht en biodiversiteit. Daarom staat behoud altijd voorop: kap is pas een laatste optie als behoud onmogelijk blijkt. Wanneer er toch een boom verdwijnt, zorgen we voor volwaardige herplant of compensatie: waar mogelijk plaatsen we volwassen bomen of meerdere bomen terug, want een grote boom heeft meer waarde dan een enkel jong boompje.
• Bewoners krijgen meer zeggenschap op het groen in hun straat, zoals ruime boomspiegels, geveltuintjes en het adopteren van plantsoenen. Bewonersinitiatieven maken buurten groener én hechter, en de gemeente ondersteunt waar nodig. In wijken met minder draagkracht en initiatieven neemt de gemeente het voortouw, zodat het groener en leefbaarder wordt voor iedereen.
• De stad moet voorbereid zijn op het veranderende klimaat, waardoor er vaker extreem weer zal zijn met regenbuien en hitte (klimaatadaptatie). Daarom investeren we in meer groen, minder steen en waterbergingsplekken voor overtollig regenwater. We zorgen ervoor dat subsidies voor het opvangen van regenwater en groene daken terecht komen in wijken waar dat het hardste nodig is. We breiden subsidies uit met maatregelen tegen hitte, zoals zonwering en ventilatie.
• Ieder kind verdient een fijne speeltuin in de buurt. Daarom gaan we de komende jaren meer speeltuinen opknappen en herinrichten, natuurlijk altijd in overleg met kinderen en ouders in de buurt. We hebben hierbij oog voor de jongste tot de oudste kinderen en kinderen (en ouders) met een beperking. In wijken waar woningen bijkomen, zorgen we voor meer speelplekken.
• Iedereen moet zich veilig kunnen voelen op straat – ook vrouwen. We pakken ongure steegjes, tunnels en plekken gericht aan, zoals de tunnel bij het Lekstraatpad, de entree naar de Binckhorst en fietsroutes richting Loosduinen. Daarnaast wordt de openbare ruimte voortaan ook ontworpen vanuit het perspectief van vrouwen, met meer aandacht voor toegankelijkheid, verlichting en sociale veiligheid.
• Onze stad is één van gemeenten met de minste openbare toiletten in Nederland. Wij willen snel een actieplan voor meer openbare en voor iedereen toegankelijke toiletten en douches en wasruimtes voor dakloze mensen.
• Veel achtertuinen en balkons zijn volledig versteend. Dit heeft grote invloed op de biodiversiteit, regenafvoer en temperatuur van de stad. Wij willen het vergroenen van achtertuinen makkelijker maken. Dit doen we bijvoorbeeld door aarde, planten en/of zaadjes te verstrekken aan belangstellenden.

Schone en circulaire stad

• We zorgen voor een schone stad door meer ondergrondse afvalcontainers te plaatsen en vaker afval dat naast de container staat op te halen. Zeker in wijken waar bewoners nu veel last hebben van afval op straat. We helpen buren met het schoonhouden van hun straat door het aanleggen van tuintjes rond afvalcontainers, door de adoptie van afvalcontainers te stimuleren en door gezamenlijke schoonmaakacties te ondersteunen.
• We verminderen het dumpen van grofvuil en huisraad bij ondergrondse containers met een praktische, wijkgerichte aanpak. We communiceren helder en in meerdere talen hoe grofvuil gratis kan worden opgehaald of ingeleverd. We maken het makkelijker om spullen weg te brengen naar afvalbrengstations, bijvoorbeeld met ruimere openingstijden of extra wijkinzamelpunten. Daarnaast breiden we het aantal opruimdagen uit, zodat mensen vaker in één keer al hun grofvuil, elektrische apparaten en klein chemisch afval in de buurt kunnen inleveren. In overleg met woningcorporaties en verhuurders maken we afspraken om grofvuil rond verhuizingen beter te organiseren, zodat huisraad niet meer op straat belandt.
• Afval scheiden moet makkelijk zijn, voor iedereen. Daarom plaatsen we voldoende glas-, papier- en textielcontainers in elke buurt en breiden we het aantal GFT-inzamelpunten uit, bijvoorbeeld bij stadsboerderijen of via buurtcontainers. Ook brengen we de papieren afvalkalender terug, zodat iedereen altijd bij de hand heeft wanneer afval wordt opgehaald en waar inzamelpunten in de buurt zijn.
• We zetten in op minder afval door spullen te repareren, hergebruik en recycling. Er komen Circulaire Buurthubs waar bewoners spullen kunnen laten repareren, hergebruiken of inleveren, bijvoorbeeld in samenwerking met kringloopwinkels. We zetten ons in voor de oprichting van een Circulair Ambachtscentrum waar leertrajecten voor mensen in de stad en hergebruik van (bouw)materialen hand in hand gaan. De Spullenbak, waarmee bewoners makkelijk spullen kunnen doneren aan circulaire ondernemers, verspreiden we over de hele stad.

Natuur en milieu

• We beschermen kwetsbare gebieden door de natuur de ruimte te geven. Dit betekent ook dat de horeca op het Zuiderstrand gesloten is in het winterseizoen. We willen de inrichting van het Zwarte pad beter laten aansluiten bij ons doel het kwetsbare duinlandschap te beschermen.
• We pakken de uitstoot van stikstof aan, bijvoorbeeld door de invoering van de zero-emissiezone, duurzame mobiliteit en economisch beleid. Zo beschermen we kwetsbare natuurgebieden zoals Meijendel en Westduinpark en Solleveld en brengen we de woningbouw op gang.
• Schadelijke stoffen zoals PFAS en staalslakken zijn een gevaar voor onze natuur en volksgezondheid. We weren deze stoffen zoveel mogelijk en gaan vervuiling ons water, bouwgrond en openbare ruimte tegen. Gebieden waar hoge concentraties PFAS wordt gevonden, worden zo snel mogelijk aangepakt. Den Haag lobbyt richting het rijk voor het uitbannen van PFAS in producten.
• In de plannen voor het nieuwe Nationaal Park Hollandse Duinen moeten natuurbescherming en het herstel van de biodiversiteit altijd voorrang hebben boven economische belangen en recreatie.
• Schoon water is essentieel voor een gezonde stad. Daarom verbeteren we de waterkwaliteit en herstellen we natuur langs Haagse sloten, singels en vijvers. Harde oevers maken we waar mogelijk groen en natuurvriendelijk, zodat vissen, watervogels en andere dieren weer ruimte krijgen. Dit doen we samen met het hoogheemraadschap van Delfland.
• We versterken de natuur en biodiversiteit in onze stad door de Stedelijke Groene Hoofdstructuur en ecologische verbindingszones te verbeteren en beter te verbinden. We beschermen onze parken en groengebieden tegen vervuiling door meer afvalbakken in drukke parken zoals het Zuiderpark in de zomer, gerichte handhaving en goede voorlichting. Met natuureducatie op scholen en in buurten vergroten we het besef dat natuur om ons heen waardevol én kwetsbaar is.

Dierenwelzijn en voedsel

• Dieren horen bij Den Haag. We gaan door met de Actieagenda Dierenwelzijn en verbeteren de leefomgeving van wilde dieren. We plaatsen bijvoorbeeld meer nestkasten voor vogels en vleermuizen en zorgen voor veilige broed- en rustplekken. Organisaties als de dierenambulance en de vogel- en knaagdierenopvang blijven we ondersteunen. We voorkomen dierenleed en handhaven op mishandeling en verwaarlozing. We koesteren onze stadsboerderijen, waar dierenwelzijn en educatie voorop staan.
• We pakken het tekort aan hondenlosloopgebieden aan en zorgen dat elke wijk voldoende veilige plekken krijgt waar honden verantwoord kunnen loslopen. Tegelijk houden we de stad schoon en leefbaar door meer aandacht te geven aan het opruimen van hondenpoep, met betere voorlichting én gerichte handhaving.
• Dieren die overlast kunnen geven, zoals meeuwen en ratten, pakken we diervriendelijk aan. We voorkomen problemen met betere afvalinzameling, het beperken van voedselbronnen en duidelijke voorlichting aan bewoners, zoals door het voederverbod en het plaatsen van meer broodcontainers. Bestrijding gebeurt alleen als het echt nodig is en altijd op een verantwoorde manier.
• Wij zetten in op een lokaal voedselbeleid dat gezondheid, duurzaamheid, sociale samenhang én de regionale economie versterkt. In lijn met de Haagse Voedselstrategie stimuleren we plantaardig en lokaal geproduceerd voedsel, ondersteunen we voedselverbindingsplekken in wijken (zoals buurttuinen en gemeenschappelijke kookinitiatieven) en bevorderen we initiatieven die buurtbewoners samenbrengen rond voedsel.

Een bereikbare stad voor iedereen

Bereikbaarheid is geen luxe, maar een voorwaarde om mee te kunnen doen: naar school, naar werk, naar sport of om voor elkaar te zorgen. Den Haag groeit en de ruimte op straat is schaars. Daarom maken we keuzes die de stad leefbaar houden – eerlijk, duurzaam en verkeersveilig.

We kiezen voor mobiliteit die ruimte maakt in plaats van ruimte slokt. Dat betekent: in de eerste plaats lopen en fietsen, daarna goed en betaalbaar openbaar vervoer, vervolgens deelvervoer en pas als laatste de auto. Parkeren in woonwijken is er in de eerste plaats voor bewoners, niet voor bezoekers en toeristen. De afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet, maar het kan beter: het openbaar vervoer moet sneller en betaalbaarder, fietsroutes veiliger en lopen aantrekkelijker en toegankelijker. Dat is goed voor de gezondheid, de luchtkwaliteit én de veiligheid in de stad.

Een bereikbare stad is ook een sociale en rechtvaardige stad. Wijk voor wijk zorgen we voor sterke verbindingen, zodat niemand afhankelijk wordt van een eigen auto om mee te kunnen doen. We investeren in verkeersveiligheid, in routes waar kinderen veilig kunnen fietsen en ouderen veilig kunnen oversteken, en in vervoer dat werkt voor mensen met een beperking. Zo blijft Den Haag in beweging – voor iedereen, in elke wijk.

Verkeersveiligheid

• Verkeersveiligheid staat voorop. Daarom worden zo snel mogelijk meer straten 30 km/uur, en vanaf 2030 is het overal de norm. Bewoners kunnen straten nomineren om woonstraten 15 km/uur te maken. We zorgen voor meer veilige oversteekplekken voor voetgangers en fietsers. Bij de herinrichting van straten en pleinen heeft de verbetering van verkeersveiligheid voor voetgangers en fietsers altijd de prioriteit.
• We reageren sneller als bewoners aangeven als er op een weg te hard wordt gereden. Dit doen we met veiligheidsmaatregelen, u-rijdt-te-snel-borden en wegmarkeringen. We blijven ons ervoor inzetten dat de gemeente meer zeggenschap krijgt over waar snelheidscontroles worden uitgevoerd, zodat we beter kunnen inspelen op signalen van
  bewoners.
• Bij wegwerkzaamheden zorgen we ervoor dat voetgangers en fietsers veilig kunnen passeren. Voor hen beperken we grote omleidingen en omfietsroutes.
• Ieder kind moet veilig naar school of de sportclub kunnen fietsen of lopen. Daarom hebben we extra aandacht voor verkeersveiligheid rond scholen en sportclubs en zetten we in op meer schoolstraten en duidelijke schoolzones.
• De straat is van iedereen. Daarom maken we Den Haag beter toegankelijk voor alle voetgangers. Te vaak zijn stoepen te smal of ongelijk en zijn oversteekplaatsen onveilig, vooral voor mensen met een rolstoel, rollator of kinderwagen. We zorgen voor brede trottoirs, veilige oversteekplekken en logische en veilige wandelroutes door de hele stad.

Meer ruimte voor de fiets

• Het wordt steeds drukker op fietspaden en er zijn steeds meer snelheidsverschillen tussen elektrische en normale fietsen. Daarom kiezen we voor bredere fietspaden zodat fietsers elkaar veilig kunnen inhalen. Fietsers en voetgangers krijgen vaker groen bij stoplichten.
• We zorgen voor meer fietsparkeerplekken op straat, in buurtfietsenstallingen, bij nieuwbouw en voldoende fietsenstallingen rondom stations en drukbezochte plekken. We hebben hierbij oog voor (het opladen van) elektrische fietsen en het kunnen stallen van fietsen met een afwijkend formaat, zoals aangepaste fietsen of bakfietsen.
• We stimuleren fietsen door fietslessen aan te bieden, door heel goedkoop of gratis opgeknapte fietsen aan te bieden via het Kinderfietsenplan en door in te zetten op betaalbare reparatie initiatieven, zoals nu gebeurt bij Wijk vol waarde in Bouwlust en bij Den Haag Fietst!
• Een binnenstad met veel voetgangersgebieden is goed voor leefbaarheid, veiligheid en ruimte voor ontmoeting. Maar het centrum is ook een belangrijke schakel voor fietsers richting de wijken en de stations. Daarom zorgen we voor goede, doorrijdbare fietsroutes door het centrum. Fietsers blijven welkom in de Grote Marktstraat, maar we verbeteren de verkeersveiligheid en inrichting daar – zodat voetgangers én fietsers veilig en prettig kunnen bewegen.

Meer, beter en betaalbaar openbaar vervoer

• Wij kiezen voor betaalbaar en snel openbaar vervoer, met altijd een halte op loopafstand in de buurt. De tram en bus zijn de afgelopen jaren steeds duurder geworden: wij zetten ons ervoor in om de tarieven niet verder te laten stijgen.
• Een van onze grote successen de afgelopen jaren was de start van ‘Kids voor Niks’, de proef waarin kinderen tot en met 11 jaar gratis kunnen reizen. Dat succes zetten we voort, maken we structureel en breiden we uit naar 16 jaar.
• Goed openbaar vervoer is betrouwbaar en veilig, op ieder moment van de dag. Daarom zorgen we voor goede verbindingen van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat en houden we de nachtbus in stand. We blijven investeren in conducteurs op de tram, en heldere communicatie over waar mensen kunnen melden als er sprake is van intimidatie of onveiligheid, zodat hulp snel ter plaatse is.
• Met de komst van de nieuwe trams zijn straks alle trams toegankelijk voor rolstoelen, rollators en kinderwagens. We passen alle bus- en tramhaltes aan zodat ze toegankelijk zijn voor mensen met een beperking.
• Een snellere tramverbinding tussen de treinstations en Zuidwest (de Zuidwestlandcorridor), en met Rijswijk, Delft en het Westland heeft onze absolute prioriteit. Nieuwe woonwijken, zoals de Binckhorst, moeten goed aangesloten zijn op het openbaar vervoer.
• We stimuleren toeristen, bezoekers en strandgangers om de auto buiten de stad te parkeren en om verder te reizen met het openbaar vervoer. Dit doen we bijvoorbeeld door trams richting het strand (Scheveningen en Kijkduin) op drukke stranddagen vaker te laten rijden.
• Als internationale stad willen we internationaal verbonden zijn. Daarom blijven wij pleiten voor de terugkeer van directe Europese treinverbindingen, zoals naar België en Duitsland.

Meer deelmobiliteit en elektrisch rijden

• We stimuleren deelmobiliteit. Dit doen we bijvoorbeeld met speciale regelingen voor deelcoöperaties in wijken en buurten waar bewoners auto’s delen. Op deze manier zorgen we ervoor dat er meer ruimte is: ruimte voor groen, veiligheid en een prettige wijk. In wijken waar niet vanzelf een deelcoöperatie opgezet wordt neemt de gemeente het initiatief.
• We maken een onderscheid tussen deelmobiliteit (coöperaties van bewoners of initiatieven zonder winstoogmerk) en huurmobiliteit (commerciële aanbieders die elektrische scooters en auto’s verhuren). Marktwerking en beperkt toezicht leidt tot problemen, zoals bij het foutparkeren van scooters of andere vormen van overlast. Daarom maken we strakke afspraken over het aanbod, betaalbaarheid en parkeren met aanbieders.
• De stad moet kunnen rekenen op betrouwbare deelmobiliteit. De afgelopen jaren zagen we dat commerciële aanbieders van huurfietsen en deelbakfietsen zomaar kunnen vertrekken of failliet gaan, met minder voorzieningen als gevolg. Dat is onwenselijk. Daarom onderzoeken we de oprichting van een gemeentelijk deelfietsenbedrijf, zodat we zekerheid, betaalbaarheid en bereikbaarheid kunnen garanderen. Als eerste stap willen we in gesprek met de NS om te kijken of we het mogelijk kunnen maken dat je je OV-fiets bij ieder station in Den Haag en de regio, en andere plekken in de stad kunt terugbrengen.
• Voor een gezondere stad met schonere lucht versnellen we de overgang naar elektrisch rijden. Dat lukt alleen als laden overal makkelijk kan. Daarom zorgt de gemeente voor voldoende laadpunten in alle wijken en neemt een actieve regierol tussen ontwikkelaars, netbeheerders en andere partijen. We plaatsen snelladers op logische locaties voor inwoners én ondernemers, zodat elektrisch rijden voor iedereen een haalbaar alternatief wordt.

Ruimte voor eerlijk delen

• Niet iedereen kan elke reis met fiets, openbaar vervoer of deelvervoer maken. Veel mensen hebben de komende jaren nog een auto nodig voor werk, mantelzorg of omdat zij minder mobiel zijn. Daarom verdelen we de schaarse ruimte eerlijk: bewoners gaan voor bezoekers. In bestaande wijken zorgen we ervoor dat bewoners in principe één auto betaalbaar in de buurt van hun huis kunnen parkeren.
• We scherpen het parkeerbeleid aan met een beperking van het aantal parkeervergunningen per adres. Derde vergunningen zijn niet meer mogelijk. Tweede parkeervergunningen worden alleen uitgegeven als de parkeerdruk lager is dan 95% en worden stapsgewijs 50% duurder.
• In het Centrum en Scheveningen moet de schaarse parkeergelegenheid in de eerste plaats beschikbaar zijn voor bewoners, niet voor bezoekers en toeristen. Als hogere tarieven voor straatparkeren hierbij helpen, dan voeren we dat in.
• We maken in nieuwe contracten met parkeergarages de afspraak dat bewoners met een tweede parkeervergunning hier ook kunnen parkeren. We voeren een uitzondering in op de parkeernorm bij het optoppen van woningen. Daarnaast verlagen we de parkeernorm in het stationsgebied het meest vanwege de grote ruimtevraag.
• We onderzoeken de mogelijkheid van een gemeentelijk parkeerbedrijf wat parkeergarages betaalbaar kan beheren. Zo maken we meer ruimte op straat en houden we grip op voldoende parkeerplekken. We reserveren middelen om als gemeente een parkeergarage in de Schilderswijk op te kunnen kopen. Bewoners moeten daar betaalbaar hun auto kunnen parkeren. Zo ontstaat er op straat ruimte om te vergroenen, zonder dat het ten koste gaat van parkeerplekken voor bewoners.
• We beginnen met het volledig autovrij maken van het Lange Voorhout. Straten als Westeinde, Anna Paulownastraat en de Denneweg toveren we om tot fietsstraten waar de fiets voorrang heeft op de auto.
• We willen zo min mogelijk vrachtwagens in de binnenstad en drukke (school)routes. Het laatste stukje transport gebeurt zoveel mogelijk elektrisch. We ondersteunen het Haagse bedrijfsleven in het koploper zijn in schone last-mile logistiek met beperkte overlast en centrale ophaallocaties.
• Bewoners rond de Vaillantlaan ervaren al jaren de gevolgen van slechte doorstroming, verkeersveiligheid en slechte luchtkwaliteit. Dat moet beter. Wij willen dat de gemeente het onderzoek naar ondertunneling en ongelijkvloerse kruisingen voortzet en serieus onderzoekt welke oplossingen de leefbaarheid en verkeersveiligheid ook op korte termijn structureel verbeteren. Een veilige, schone en leefbare Vaillantlaan is voor ons een prioriteit.

Economie in dienst van mens en milieu

We bouwen aan een economie die in dienst staat van Den Haag en haar bewoners, in plaats van andersom. Mens en natuur zijn altijd het belangrijkste doel. We helpen de Haage economie mee te komen in de belangrijkste transities van onze tijd, zoals de klimaattransitie en digitalisering. We ondersteunen ondernemerschap, maar richten ons daarbij op lokaal MKB en duurzame en sociale voorlopers, niet op multinationals en dure prestigeprojecten. Arbeidsmarktkrapte en schaarse ruimte dwingen Den Haag om te kiezen wat voor economie we willen en welk werk we daarbij het hardste nodig hebben.

PRO geeft prioriteit aan essentiële beroepen zoals de zorg, het OV, bouw, onderwijs en techniek. Daarbij is goed werk een absolute randvoorwaarde.

Oneindige economische groei is niet houdbaar. Dat is te zien bij de steeds hardere groei van toerisme op plekken als Scheveningen, waarbij de mens, natuur en woningbouw aan het kortste eind trekken. Wij trekken aan de rem, zodat leefbaarheid en bewonersbelangen weer voorop staan.

Een robuuste en duurzame economie

• We moeten keuzes maken in wat voor economie we willen hebben. Er is sprake van krapte op de arbeidsmarkt, het is dringen op het energienet en de (bedrijfs)ruimte in onze stad is niet onbeperkt. Dit vergt dat we scherpere keuzes in het vestigingsbeleid voor bedrijvigheid in Den Haag moeten maken. Wij kiezen voor een toekomstbestendige economie, waarin duurzaamheid, goed werk en maatschappelijk nut centraal staan.
• Wij willen dat Den Haag voorloper wordt in de circulaire economie. Bedrijven die hergebruik van materialen of afval toepassen, hebben daarom een streepje voor bij het vinden van een geschikte bedrijfslocatie. Door de duurzame maakindustrie te stimuleren zetten we in op nieuwe en toekomstbestendige banen. Haagse bedrijven die stappen zetten om te verduurzamen ondersteunen we waar dat kan.
• Bedrijven hebben baat bij goede en voorspelbare regelgeving om te kunnen verduurzamen, daarom stellen we hiervoor een Haags meerjarenplan vast.
• Den Haag bruist van de bedrijvigheid, maar de ruimte in onze stad is schaars. Daarom verdichten we bestaande bedrijventerreinen, zodat duurzame en sociale ondernemers of nieuwe start-ups daar een kans krijgen op betaalbare bedrijfsruimte. Sociaal ondernemerschap krijgt de wind in de zeilen in onze stad.
• Door leegstand wordt de bedrijfsruimte in onze stad niet optimaal benut. Om aan meer locaties te komen waar ondernemers aan de slag kunnen, voeren we de leegstandsheffing ook in voor bedrijfs- en kantoorpanden. We benutten langdurig leegstaande bedrijfsruimte ook tegen de wooncrisis.
• Gezien de schaarse ruimte willen we alleen internationale bedrijven en instellingen aantrekken die echt waarde toevoegen aan de Haagse ecosystemen. We versterken het ondernemersklimaat voor duurzame en sociale Haagse ondernemingen.
• We zetten ons ook in voor een sociale en duurzame regionale economie. De wildgroei aan tuinbouw en logistieke centra in de regio leunt op de uitbuiting van arbeidsmigranten en gaat bovendien ten koste van schaarse ruimte die zou moeten worden ingezet voor woningbouw en uitbreiding van de natuur. Daarom zetten we ons actief in voor de krimp van die sectoren.

Toerisme in balans

• De steeds verdere groei van toerisme gaat ten koste van de leefbaarheid van Scheveningers, bijvoorbeeld in de vorm van files, volgeparkeerde straten, overlast en steeds meer hotels die het straatbeeld overnemen. We zetten de leefbaarheid en woonbehoeften van Scheveningers weer op één en sturen op het beperken van toerisme, onder andere via het verhogen van toeristenbelasting.
• Strandgasten worden gestimuleerd zoveel mogelijk het openbaar vervoer te nemen. Zo voorkomen we overlast voor Scheveningers in de vorm van files en problemen voor hulpdiensten door volgeparkeerde straten. Om dat mogelijk te maken laten we de expresstram tussen de grote stations en Scheveningen extra vaak rijden. We trekken tram 3 door naar Kijkduin, zodat ook de familiebadplaats makkelijker met OV te bereiken is.
• Terwijl er al jaren tevergeefs wordt gezocht naar plek voor sociale huurwoningen voor Scheveningers, is het aantal hotels weer aan het uitbreiden. In tijden van een wooncrisis is dat niet uit te leggen. Daarom hanteren we voor een hotelstop zolang de wooncrisis niet is opgelost.
• De vrije ruimte op het strand en in de duinen houden we voor iedereen open, dat wordt niet verder geëxploiteerd met bijvoorbeeld nieuwe horeca of strandhuisjes